“Het supplement is de hoop van elke zoeker.” (Kees Fens)

“Wer vieles bringt, wird manchem etwas bringen.” (Johann Wolfgang Goethe)

De bedoeling van dit uitbreidende woordenboek is de opzoekmogelijkheden voor de vertaler Nederlands-Duits drastisch uit te breiden. Het was oorspronkelijk alleen bedoeld voor eigen gebruik, hoofdzakelijk in de dagelijkse praktijk van het vertalen. De samensteller, voormalig docent Duits en vertaler Nederlands-Duits van hoofdzakelijk literatuur op historisch gebied¹ (o.a. in opdracht van het Nederlands Letterenfonds), is gedurende tientallen jaren bij het lezen van Duitse literatuur (fictie en non-fictie), maar vooral van de gerenommeerde en taalkritische weekbladen Die Zeit en Der Spiegel permanent blijven speuren naar taalmateriaal dat oplossingen biedt voor vertaalproblemen Nederlands-Duits, waarvoor de bestaande woordenboeken geen oplossing bieden. Daarbij werd het besef steeds sterker dat er op dit gebied nog een wereld te winnen valt. Wie langdurig het taalniveau van bovengenoemde tijdschriften observeert, kan niet anders dan tot de conclusie komen, dat het constant zeer hoog ligt. De vertaler Nederlands-Duits die zich op dit niveau beweegt, hoeft zich voor niemand te verbergen.  Deze verzameling maakt mede op grond van het gebruikte taalmateriaal aanspraak op bruikbaarheid, betrouwbaarheid en actualiteit. Op zoek naar goede voorbeeldzinnen heb ik daarnaast ook van Google gebruik gemaakt, terdege beseffend dat men hierbij niet selectief genoeg te werk kan gaan. Veel frequentie-aanduidingen tussen haakjes (fr.) berusten mede op deze zoekmachine. Pas enkele jaren geleden kwam naar aanleiding van opmerkingen van enkele collegas die een blik op deze materiaalverzameling wierpen het idee op, haar in woordenboekvorm te gieten en uit te brengen. Het zou immers onverstandig zijn haar andere vertalers te onthouden, omdat die er ongetwijfeld in talloze gevallen hun voordeel mee zouden kunnen doen. Wie de moeite neemt uitgebreider kennis te nemen van de inhoud van dit woordenboek, zal er ongetwijfeld steeds meer van overtuigd raken dat er zeer veel oplossingen voor vertaalproblemen in staan die nergens anders of alleen na lang zoeken te vinden zijn. Dit woordenboek is daarom voor de vertaler Nederlands- Duits moeilijk te missen, wellicht zelfs onmisbaar.

De gebruiker van dit werk dient steeds te beseffen dat het hier geen zelfstandig woordenboek betreft, maar een aanvullingenbestand, omvangrijk en substantieel, een flankerend hulpmiddel, waarmee het zoeken van een goede oplossing voor vertaalproblemen bekort kan worden - niet onbelangrijk voor de vaak deadlinegebonden vertaler.

In dit woordenboek is een eenvoudige lemmata-indeling aangehouden, die haar bruikbaarheid in de praktijk heeft bewezen en die U aantreft op bladzijde 6, rechter kolom. De gebruiker treft ook wel woorden aan die in geen enkel Nederlands woordenboek te vinden zijn of zinnen die stilistisch geen schoonheidsprijs verdienen. Opname ervan geschiedt uitsluitend op descriptieve gronden en houdt geen waardeoordeel in over het gebruik ervan. Woorden als “vroegboeken” of “vermarkten”, om er maar twee te noemen, mogen lelijk klinken en men kan ze, m.i. terecht, verwerpelijk achten, vanwege hun frequentie of onmisbaarheid en om andere vertaalpraktische redenen heb ik er echter toch nogal wat van opgenomen.

Omdat in het Duits een sterke nominaliserende tendens bestaat, heb ik - ondanks de twijfelachtige stilistische merites ervan - toch veel voorbeelden van nominaliseringen opgenomen. De alomaanwezigheid ervan in het Duits, ook bij briljante stilisten, noopt hiertoe. Bijvoorbeeld: …, voor automobilisten een reden om bijzonder voorzichtig te zijn: Für Wintersportler ist der Schnee eine Freude, für Autofahrer Grund zur besonderen Vorsicht (ein Grund, besonders vorsichtig zu sein, waar natuurlijk niets op aan te merken is, wordt aanzienlijk minder vaak gezegd).

Kortheidshalve blijven makkelijk te vertalen zinnen of delen ervan vaak onvertaald. De beoordeling of iets makkelijk of moeilijk te vertalen is, blijft uiteraard in veel gevallen arbitrair. Op nogal wat plaatsen komen twee analoge voorbeelden na elkaar voor. De samensteller wil daarmee veelal suggereren dat het om een niet-incidenteel vertaalfenomeen gaat.

Is hiermee de wereld waarvan ik in de eerste alinea repte, nu gewonnen? Neen. Daar zou een jarenlang gestaag voort te zetten uitbreiding van dit bestand voor nodig zijn. Het leek mij echter niet verstandig met de publicatie ervan te wachten tot er van een zekere afronding sprake zou kunnen zijn. Wat heet trouwens afronding bij zo’n immense materie? De huidige omvang is alleszins relevant. Fouten van welke aard dan ook heb ik hardnekkig bestreden. Toch vermoed ik dat er nog wel wat te vinden zullen zijn. Wie mij daarop attendeert maakt zich verdienstelijk. Ook voor andere opbouwende kritiek houd ik mij aanbevolen.

Deze sterk uitgebreide en verbeterde uitgave omvat inmiddels ruim 20.500 lemmata.

Dongen, december 2015                                                                                                                                                  A. Pistorius

¹Hij heeft onder meer de volgende werken van bekende historici in het Duits vertaald: Bredero, A.H., Bernhard von Clairvaux, Zwischen Kult und Historie, Über seine Vita und ihre historische Auswertung, (270 bladz., Stuttgart 1996); Bredero A.H., Christenheit und Christentum im Mittelalter (293 bladz., Stuttgart 1998); Wesseling, H.L., Teile und Herrsche, Die Aufteilung Afrikas 1880-1914 (385 bladz., Stuttgart 1999). Beide werken zijn op internet in te zien als U de Steiner Verlag erbij vermeldt.

A - C versie downloaden

Klik hier om het volledige woordenboek te bestellen voor EUR 32,50 exclusief btw. Dit bedrag is inclusief vier updates (eenmaal per kwartaal).